Ziemia Chełmska: Nieodkryty Skarb Wschodu

Kompletny Przewodnik

Wieża w Stołpiu

To jeden z najbardziej tajemniczych i fascynujących zabytków w całej Polsce, intryguje już z trasy, ale największe wrażenie robi dopiero po wejściu na jej teren. Znajduje się tu małe źródełko z urokliwym mostkiem i z tej strony wieża jest najbardziej fotogeniczna, wręcz „instagramowa.” Genialny i szybki “pit-stop” na złapanie ujęcia prosto z drogi.

Zagadka tego zabytku polega na tym, że do dnia dzisiejszego nie ustalono, kiedy powstała, kto ją wybudował i w jakim celu. Naukowcy, archeolodzy i historycy mają aż trzy teorie, jednak żadna z nich nie jest potwierdzona na sto procent. Pierwsza, mówi o tym, że książę Daniel Halicki chcąc umocnić Chełm i uczynić go bardziej obronnym zbudował wieżę i stołp, by kontrolować okolicę miasta. Inni odnajdują w wieży analogię do wież klasztornych budowanych niegdyś powszechnie nad źródłami. Istnieje nawet podejrzenie, że było to więzienie i osadzono w nim samą matkę Daniela Halickiego, by nie ubiegała się o władzę. Trzecia teoria, obecnie najbardziej prawdopodobna, ze względu na ostatnie wykopaliska, opierają się na publikacjach chełmskiego biskupa Jakuba Suszy, który w XVII wieku opisał wieżę jako „starożytne miejsce kultu słowiańskiego boga Świstum-Poświstum.” Długo ta wersja nie była brana pod uwagę, a samego Suszę oskarżano, o bajkopisarstwo i zbyt mocne ubarwiane faktów, do czasu gdy odnaleziono pod ziemią fundamenty drugiej wieży, kilkadziesiąt metrów od obecnej. Unicki biskup twierdził bowiem, że w samym Stołpiu istniały niegdyś trzy wieże. Atrakcja jest bezpłatna.

CHEŁM

Zwiedzanie Chełma można zacząć zwiedzać od góry, czyli od najwyższego punktu miasta i schodzić w dół by oszczędzić siły. Można odwrotnie, poruszać się coraz wyżej, by zdobyć Górę Chełmską i tam podziwiać całą panoramę miasta i dodatkowo zachód słońca.

Na górze znajduje się Bazylika pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z majestatycznymi białymi wieżami górującymi nad miastem. Budowla zapiera dech w piersiach i robi wrażenie na każdym bez wyjątku. Warto wejść na czterdziestometrową dzwonnicę, która jest najlepszym punktem widokowym na miasto i sanktuarium. Można w niej kupić od razu bilet łączony, także do krypt, znajdujących się pod kościołem. Polecamy je także odwiedzić, w połączeniu z historiami i ciekawostkami opowiedzianymi przez archeologa, pana Mariusza zrobiły na nas piorunujące wrażenie. Karnet wychodzi taniej, jeśli chcemy odwiedzić obie atrakcje.

Można także przespacerować się na kolejny punkt widokowy, znajdujący się nieopodal w pięknego parku, na Wysokiej Górce, gdzie na dawnym grodzisku usypano Kopiec X-lecia Odzyskania Niepodległości. Kamień znajdujący się między stacjami drogi krzyżowej jest popularnym miejscem spotkań wśród samych mieszkańców miasta. Kiedy już nasycimy oczy pięknymi widokami z góry, warto jest zobaczyć serce Chełma, czyli Stare Miasto, które z tej strony właściwie zaczyna się od Góry Chełmskiej.

PODZIEMIA KREDOWE

Idąc dalej podziwiamy ciekawe kamiennice, Pomnik Poległych za Ojczyznę, zabytkowy kiosk, aż dochodzimy do najważniejszej i najbardziej niezwykłej atrakcji Chełma. Mowa o Podziemiach Kredowych, które są unikatowe na skalę nie tylko Polski, ale całej Europy! To niezwykły labirynt białych korytarzy, których podziemna trasa turystyczna przebiega tuż pod powierzchnią miejskiego rynku. Zwiedzanie trwa około godziny i odbywa się z przewodnikiem, który arcyciekawie opowiada o „białym złocie Chełma”, nie będę wam opisywać całej historii, bo tu koniecznie warto się wybrać i poznać ją osobiście. To atrakcja idealna na lato, żeby się schłodzić, ale także na gorszą pogodę, wewnątrz panuje stała temperatura 9 stopni. Warto wziąć ze sobą ciepłą bluzę. Nieopodal wejścia do podziemi, znajduje się Muzeum Ziemi Chełmskiej, gdzie można poznać ciekawą historię Chełma i okolic. Wystawy znajdują się w czterech różnych obiektach, całkiem blisko siebie, można kupić bilet wstępu tylko do jednej, albo karnet do wszystkich.

Park Miejski im. Unii Europejskiej

Warto odwiedzić zadbany Park Miejski, zwany tu potocznie Europejskim, który kryje w sobie kilka niespodzianek, ciekawych rzeźb, kolejnych misiów chełmisiów i dużych niedźwiedzi.

Jeśli macie więcej czasu, lub chcecie zatrzymać się w Chełmie na dłużej polecamy liczne ścieżki rowerowe, a jeśli nie macie swojego roweru, nic straconego, w Chełmie działa „Rower Miejski.” Najbardziej popularna jest ścieżka widokowo-parkowa wzdłuż bulwarów nad rzeką Uherką, którą można dojechać do pięknego zalewu Żółtańce. Po drodze Misie Chełmisie do zdobycia, ale też kolejne duże niedźwiedzie!

Park Wodny w Chełmie

A na koniec czas na relaks i nasze ulubione miejsce w całym Chełmie! To nowoczesny Park Wodny z wieloma atrakcjami, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie, przede wszystkim dzieci i fani sportów. My kilka lat temu zakochaliśmy się w strefie saun w tym obiekcie. Uwielbiamy tu wracać, jesteśmy regularnie co roku, jak tylko jesteśmy w okolicy i uważamy, że jest to najlepsza strefa saun na Lubelszczyźnie i jedna z najlepszych w całej Polsce! Długo zastanawialiśmy się jak nasze zakochanie wyjaśnić i szczerze mówiąc tych powodów jest wiele. Po pierwsze jest tu zachowana kultura saunowania na najwyższym poziomie, co niestety zazwyczaj w wielu saunach nie jest respektowane. Jest zachowana strefa nagości i ciszy, sam układ saun jest tak skonstruowany, że każdy czuje się tu prywatnie i komfortowo. Atmosferę czynią także ludzie, nie tylko saunamistrzowie i pracownicy obiektu, ale także stali bywalcy saun, którzy także pilnują kultury i służą pomocną radą nowym gościom. Bardzo polecamy!

To najważniejsze atrakcje w samym Chełmie, a oto lista naszych polecajek, co koniecznie warto zobaczyć w jego okolicach:

Wojsławice

Wojsławice – to nasze największe zaskoczenie w podróży po regionie. Już sama trasa Chełm-Wojsławice dostarczyła nam wielu zachwytów, droga jest przepiękna, a każdy kto ją przejedzie już nigdy nie zapomni czym jest Wyżyna Lubelska. Miejscowość jest urokliwie położona, wśród malowniczych wąwozów zwanych derbami, a także ponad 50 naturalnymi źródliskami wody pitnej. Oprócz wielu walorów przyrodniczych Wojsławice słyną także z fikcyjnej postaci Jakuba Wędrowycza, fantastycznego bohatera serii książek autorstwa Andrzeja Pilipiuka. Cykliczne wydarzenie „Dni Jakuba Wędrowycza” odbywające się co roku w połowie lipca przyciąga fanów z całego świata.

Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze

To nie jest zwykła atrakcja turystyczna, to przestrzeń pamięci o ofiarach niemieckiego obozu zagłady. Wizyta tutaj to forma oddania hołdu ofiarom i poznania tragicznych wydarzeń, które miały miejsce na tych terenach w czasie II wojny światowej. Sobibór to lekcja historii, której nie znajdziemy w typowych przewodnikach. Nowoczesne Muzeum zostało zaprojektowane w sposób niezwykle przejmujący. Monumentalny kopiec z prochami ofiar oraz nowoczesny pawilon wystawowy tworzą spójną całość, która nie przytłacza, lecz zmusza do refleksji. Sobibór uczy nas, że podróżowanie to nie tylko zachwycanie się krajobrazami, ale także pamięć o miejscach, które ukształtowały naszą trudną, wspólną historię. Wstęp jest bezpłatny, ale naszym zdaniem warto kupić jakąś publikację, np. relacje świadków wydarzeń, by wspomóc tak ważne dla historii muzeum.

Parki Krajobrazowe

W sąsiedztwie Chełma znajdują sie parki krajobrazowe, które zachwycą każdego miłośnika dzikiej natury. Do wyboru jest aż 5 parków krajobrazowych: Chełmski, Sobiborski, Strzelecki, Skierbieszowski oraz Poleski, tworząc razem jeden z najbardziej unikalnych i surowych ekosystemów w Polsce.

Wizytówką tej ziemi są fascynujące, bezkresne bagniska i torfowiska, w których serce można wejść całkowicie bezpiecznie dzięki gęstej sieci malowniczych, drewnianych kładek. Spacerując po pomostach rozciągniętych nad uginającym się gruntem, pośród labiryntów trzcin i ukrytych w gęstwinie śródleśnych jezior, można doświadczyć monumentalnej ciszy i niczym niezakłóconego spokoju. To prawdziwy przyrodniczy azyl, który pokazuje, że najbardziej pierwotna i dzika natura znajduje się zaledwie kilkanaście minut drogi od miejskiego zgiełku

Polesie

Nasza ulubiona kraina w Polsce, natura, cisza i cudne krajobrazy Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, a z Chełma to praktycznie rzut beretem! O Polesiu nagraliśmy osobny przewodnik, oraz pisaliśmy dwukrotnie na blogu.

Kraszczady

Malowniczy i ciekawy region graniczący z Chełmszczyzną. Więcej o tym co zobaczyć pisaliśmy w artykułach o Województwie Lubelskim, które znajdziesz poniżej oraz nagraliśmy także osobny przewodnik.

Co i gdzie zjeść w Chełmie i jego okolicy?

Pstrągowo na ul. Pstrągowej 17, Żółtańce-Kolonia

To nasz numer jeden w tym regionie. Piękne miejsce w okolicy stawów, w którym można zjeść pstrąga z pięknym widokiem i na wiele sposobów, a każdy z nich jest pyszny. Naszym faworytem jest pstrąg pieczony w pomidorach i białym winie, ale polecamy także pieczonego w porach i smażonego z czosnkiem.  Do picia koniecznie lemoniada, która jest wybitnie idealna. To jedno z niewielu miejsc, gdzie jest ona naturalna, własnoręcznie wyrabiana na miejscu, bez sztucznych dodatków. Pyszne są także kawy i desery, które są tak duże, że jedliśmy jeden na dwoje.

DUMKA

Kuchnia ukraińska, na samym rynku w Chełmie. Nas zachwycił derun poleski i polecamy go koniecznie spróbować w tym miejscu. Bardzo smaczne są tu także pierogi na wiele sposobów.

IMBRYK Bistro

Domowe obiady w przystępnej cenie, codziennie inne danie dnia. My polecamy tu przede wszystkim dobry rosół, schabowego – największego w okolicy, dania dnia i lody.

Galeria Smaku

Bardzo smaczne domowe obiady w przystępnej cenie, ciekawy wystrój, darmowe wifi.

ZAPIEKANKI Z PIECA

Pierwsza budka przy Orlenie na targowisku przy alei Armii Krajowej w Chełmie, świetne zapiekanki, hamburgery i knysze. Bardzo dobre ceny i przemiła obsługa.

GDZIE SPAĆ?

Wszystkie miejsca na dziko w okolicach Chełma, w których spaliśmy w kamperze i gdzie można rozbić namiot, znajdziesz na naszej bezpłatnej mapie. Jest tu ich ogrom, a każde z nich znajduje się nad jakąś piękną wodą. Najdłużej mieszkaliśmy w Dębowym Lesie nad zalewem, gdzie jest bezpłatna infrastruktura karawaningowa.

NOCLEGI W CHEŁMIE I OKOLICY

Wszystkie sprawdzone przez nas miejsca znajdziesz na naszej bezpłatnej mapie

Więcej ciekawostek i polecajek znajdziecie w naszym filmowym przewodniku po Chełmie i okolicy:

KAMPEREM PRZEZ LUBELSKIE – CAŁA SERIA

Partnerem naszej podróży po regionie lubelskim jest Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie

lubelskie.pl